Logo Noorhoff Uitgevers
  • Boekenweek: Acht tips om leerlingen aan het lezen te krijgen

    Het is weer boekenweek! Dat betekent dat alles in het teken staat van lezen. Hoe zorg je er als docent voor dat leerlingen (weer) plezier krijgen in lezen? We stelden deze vraag aan Marlies Schouwstra. Marlies werkt als freelancer voor Lezen voor de lijst, werkt mee aan lesmateriaal voor een nieuwe literatuurmethode van Noordhoff en geeft workshops Leesbevordering.

    Vanaf de brugklas pakken kinderen nog maar zelden vrijwillig een boek. Ze hebben het druk met andere dingen. Ze moeten wél lezen voor school, maar daar wordt vaak mee gerommeld. Marlies: ‘Leerlingen verzinnen uitvluchten en lezen het boek niet, maar kijken bijvoorbeeld de film. Of ze schrijven een verslag van een boek dat ze al eerder hebben gelezen. De stap naar de bovenbouw is vervolgens voor veel leerlingen te groot.’

    In de bovenbouw moeten leerlingen verplicht boeken van een bepaald niveau lezen. Terwijl je binnen de literaire competentieniveaus die omschreven staan op Lezen voor de lijst geen stap kan overslaan. Marlies: ‘Niveau 1 begint met het opdoen van positieve leeservaringen. En daar ligt het werk voor de docent: leerlingen stimuleren om te gaan lezen.’

    Maar hoe doe je dat? Marlies geeft 8 tips.

    1. Help met kiezen

    Een lijst met 200 titels van verschillende literaire schrijvers, dat zegt een brugklasser niks. Toch moeten veel leerlingen op basis van zo’n lijst een boek kiezen. Marlies: ‘Een dochter van een vriendin vertelde dat haar docent regelmatig een boekpresentatie geeft en dan boeken promoot. Daar zitten altijd titels bij die ze opschrijft omdat ze haar aanspreken.’

    Goed nieuws: Gebruikers van de zesde editie van Nieuw Nederlands ontvangen twee keer per jaar een PowerPoint waarin recente en voor leerlingen aantrekkelijke boeken onder de aandacht worden gebracht.

    2. Geef vrijheid om te kiezen

    Docenten Nederlands stellen vaak criteria waaraan boeken moeten voldoen. Zoals: geen vertaalde literatuur of alleen boeken die genoemd worden op een groslijst. ‘Onverstandig,’ vindt Marlies. ‘Kinderen in de onderbouw moeten gewoon leeskilometers maken. Laat hen boeken lezen die ze leuk vinden.’

    3. Vergeet al die boekverslagen

    Doen leerlingen moeite om een boek te lezen, moeten ze daarna ook nog eens een boekverslag schrijven. Marlies: ‘Leerlingen zien het nut niet van het schrijven van een boekverslag. Het voelt als een straf en het inspireert niet. Je kunt leerlingen beter kleine opdrachten geven die ze als betekenisvol ervaren, zoals de opdrachten op Lezen voor de lijst. Zelf vind ik het belangrijk dat een leerling de ruimte krijgt om zijn beleving van het boek te verwerken. In een vraag als: wat had de hoofdpersoon volgens jou beter anders kunnen doen? komen lees- en levenservaring samen. Dan gaat het niet alleen over het boek, maar ook over de verbinding die de leerling met het boek maakt.’

    4. De leerling bepaalt zelf het niveau

    Theo Witte heeft onderzoek gedaan naar de literaire ontwikkeling van havo- en vwo-leerlingen in de tweede fase. Hij onderscheidt 6 leesniveaus. Aan het eind van de havo moeten leerlingen op niveau 3, liefst 4 zitten en vwo-leerlingen moeten uiteindelijk uitkomen op niveau 4, liefst 5. Voordat je op dat niveau uitkomt, moet je alle stadia daarvóór doorlopen. Marlies: ‘Om die reden kun je als docent niet het niveau bepalen. Een leerling moet op zijn eigen manier door de niveaus gaan.’

    5. Geef leestijd in de les

    ‘Laat leerlingen lezen in de les,’ is tip 5 van Marlies. ‘Dan móeten ze een boek bij zich hebben en dus actief op zoek naar dat boek. Met het voordeel dat je tijd voor hen creëert. Je ziet meteen welk boek je leerlingen lezen. Of het te makkelijk of te dun is, of dat ze juist een boek uit de kast van hun ouders hebben geplukt dat veel te moeilijk is.’

    6. Stel vragen over boeken

    Na de leestijd die je hebt vrijgemaakt is het een goed moment om met leerlingen te praten over hun boek. Marlies: ‘Op een informele manier kun je leerlingen iets laten vertellen over hun boek. Dat kun je doen door eenvoudige vragen te stellen als: Wie is er een boek aan het lezen dat heel spannend is? Wie vindt het moeilijk om nu te stoppen met lezen? Wie vindt zijn boek saai en zou liever een ander boek kiezen?’

    7. Geef positieve feedback

    Er is niks zo demotiverend als negatieve feedback. ‘Buig het om,’ is het advies van Marlies. ‘Er is altijd wel iets positiefs dat je tegen een leerling kunt zeggen of een compliment dat je kunt maken. Wat een dik boek, heb je dat helemaal uitgelezen? Of, als een leerling aangeeft dat hij het boek niet leuk vond: Wat goed dat je het toch hebt uitgelezen. Lezen is moeilijk voor leerlingen. Positieve feedback motiveert meer dan negatief commentaar.’

    8. Gebruik boeken om thema’s aan te kaarten

    Leerlingen leren veel van boeken, vindt Marlies. ‘Het verruimt hun blik, ze gaan nadenken over dingen en ze krijgen begrip voor andersdenkenden.’ Neem het boek van Caja Cazemier, #Selfie. Ook al krijgen leerlingen les in mediawijsheid, toch doen ze dingen die onverstandig zijn. In #Selfie leert een meisje online een jongen kennen, die in werkelijkheid ouder blijkt te zijn en haar uiteindelijk seksueel misbruikt. Marlies: ‘Meisjes kunnen helemaal opgaan in zo’n boek en het kan hun kijk op het gebruik van sociale media veranderen. Dat heeft meer impact dan een les mediawijsheid.’

    Meer lezen?

    • Meer lezen over leesbevordering in het voortgezet onderwijs? Download de brochure Kwestie van lezen van Stichting Lezen.
    • Mol, S.E. & A.G. Bus, Een vroeg begin is het halve werk. De rol van vrijetijdslezen in de taal- en leesontwikkeling van kinderen en jongeren, 2011.
    • Het oog van de meester, samenvatting van het proefschrift van Theo Witte naar de literaire ontwikkeling van havo- en vwo-leerlingen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs.

    Natuurlijk zijn we ook nu benieuwd naar uw tips! Hoe motiveert u leerlingen om meer te lezen? Laat het ons weten via de reacties hieronder. Of doet u nog andere dingen ter ere van boekenweek?

    Delen is het nieuwe
    vermenigvuldigen

    Reageren is leren!

    Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.

    Er zijn nog geen reacties geplaatst.

    Sluiten