Logo Noorhoff Uitgevers
  • Gepersonaliseerd leren en executieve functies (met 10 tips)

    • de redactie
    • 6 februari 2017
    • 1

    Ivo rommelt in zijn rugtas om zijn boek voor de les te pakken. Na even zoeken – ondertussen komen er allerlei losse, verkreukelde blaadjes mee – heeft hij het inmiddels ongekafte boek te pakken. Driftig zoekt hij verder in zijn tas. Met een rood hoofd mompelt hij: “Schrift vergeten…!”

    U herkent het type leerling wel. Huiswerk vergeten, niet geleerd, spullen kwijt. De vraag is of ze er iets aan kunnen doen. Misschien niet, maar het probleem erkennen en werken aan de ontwikkeling van executieve functies kunnen ze wel. En bij het trainen ervan kunnen ze wel wat hulp gebruiken!

    Wat zijn executieve functies?

    Executieve functies heb je nodig bij de uitvoering van taken. Ze helpen bij de planning en sturing ervan, maar ook bij het focussen en onder controle houden van impulsen. Het deel van de hersenen dat hier verantwoordelijk voor is, bevindt zich in de prefrontale cortex van de hersenen en is pas volledig ontwikkeld rond het 23e jaar. Dat is precies de reden waarom veel leerlingen nog moeite hebben met het zelfstandig verwerken van taken.

    Om maar meteen een misverstand uit de weg te ruimen: een kind dat niet kan plannen is niet automatisch minder slim dan een leerling met goed ontwikkelde executieve functies. Het tegendeel is vaak waar. Bekijk dit hilarische filmpje maar eens, waarin Tijl Koenderink vertelt over het verschil tussen de ontwikkeling van een (hoog)begaafd kind en een normaal begaafd kind.

    Gepersonaliseerd leren en executieve functies

    Er wordt steeds meer een beroep gedaan op executieve functies van leerlingen sinds scholen bezig zijn met het vormgeven van gepersonaliseerd leren, denk daarbij aan plannen, prioriteiten stellen en taakinitiatie. Want hoe een school ook vormgeeft aan gepersonaliseerd leren, meestal betekent het dat leerlingen meer verantwoordelijkheid krijgen voor hun leerproces. Daarvoor is zelfsturing nodig wat vraagt om een bepaalde mate van ontwikkeling van de executieve functies.

    In de uiterste vorm van personaliseren bepaalt de leerling zelf wat hij leert en hoe hij leert. Bij de meest gematigde vorm is de docent aan het stuur en is het woord differentiëren misschien passender dan ‘gepersonaliseerd leren’.

    10 tips om de ontwikkeling van executieve functies van leerlingen te stimuleren

    Hoe kun je leerlingen helpen bij de ontwikkeling van executieve functies? Hieronder volgen een aantal tips.

    1. Geef leerlingen niet alleen een taak (volgende week toets over hoofdstuk 2, schrijf een recensie van dit boek, maak de opdrachten bij paragraaf 9), maar help leerlingen (zeker in de onderbouw) ook bij het maken van een stappenplan.
    2. De dag van te voren een proefwerk leren heeft weinig zin. Toch is dat de aanpak van veel leerlingen. Help daarom bij het plannen van het leerwerk en leg ook uit waarom dat het beste werkt.
    3. Een docent vertelde dat hij tot zijn verbazing zag dat een leerling opgegeven huiswerk opschreef op de dag dat hij het kreeg en niet op de dag dat hij het af moest hebben. Ga er niet van uit dat elke leerling in klas 2 zijn agenda kan beheren al verwacht je dat dit tijdens de mentorlessen aan bod is geweest.
    4. Begin met het geven van een kant-en-klaar stappenplan en leer leerlingen stapsgewijs zelf een stappenplan te maken.
    5. Boek vergeten, geodriehoek kwijt, pen leeg? Het zijn bijna altijd dezelfde leerlingen die dit overkomt. Laat die leerlingen een lijst maken van alle benodigdheden per vak en help desnoods met het maken van een checklist (en geef de opdracht deze lijst op de binnenkant van hun kamerdeur te plakken).
    6. Wees duidelijk over de regels en stem ze af met je collega’s…
    7. …en wees ook consequent in de uitvoering van de gevolgen als een leerling bijvoorbeeld de derde keer in een schooljaar zijn boek is vergeten mee te nemen (en bedenk een zinvolle ‘straf’).
    8. Ruim tijd in voor zelfreflectie, bijvoorbeeld over het gemaakte huiswerk. Daarvoor is twee minuten meestal genoeg.
    9. Wordt tijdens de les aan een taak gewerkt? Zorg dan dat alle benodigde materialen binnen handbereik liggen en afleidend materiaal (telefoon?) is opgeborgen. Het is meteen een tip die leerlingen kan helpen bij het maken van hun huiswerk (sociale media uitzetten).
    10. Laat een leerling vooraf de aanpak van een taak (of samenwerkingsopdracht) verwoorden en vraag na afloop hoe hij de taak gedaan heeft en of dat verschilt van wat hij zich had voorgenomen.

    Hoe helpt u uw leerlingen bij het uitvoeren van taken en daarmee met de ontwikkeling van executieve functies? Laat het ons weten in een reactie.

    Meer lezen?

    • Peg Dawson en Richard Guare, Executieve functies bij kinderen en adolescenten – Een praktische gids voor diagnostiek en interventie.
    • Peg Dawson en Richard Guare, Slim maar… – Help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken.
    • Joyce Cooper-Kahn, Executieve functies versterken op school – Een praktische gids voor leerkrachten.
    • Jelle Jolles, Het tienerbrein – Over de adolescent tussen biologie en omgeving.
    • Eveline Crone, Het puberende brein.
    • Margriet Sitskoorn – De beste versie van jezelf.
    • Paula Moraine, Aandacht, graag! Leerlingen ondersteunen in het beheersen van alledaagse executieve functies.
    • Inke Brugman en Lenneke Bazen, Ik leer beter leren.
    Delen is het nieuwe
    vermenigvuldigen

    Laat een reactie achter op Annika Reactie annuleren

    Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.

    1 reactie

    • Annika
    • 7 februari 2017 - 22:31 uur
    Goeie blog!!
    Sluiten