Logo Noorhoff Uitgevers
  • 'Toetsing wordt gelukkig weer meer ingezet vanuit het perspectief van leren'

    • de redactie
    • 14 juni 2017
    • #
    • 0

    Dominique Sluijsmans, lector Professioneel Beoordelen bij Zuyd Hogeschool, is blij dat er steeds vaker op een andere manier over toetsing wordt gepraat. ‘Lange tijd lag de focus op cijfers geven en toetsten we in het onderwijs bijna alleen maar summatief. Gelukkig begint onze toetscultuur te veranderen en komt er weer ruimte voor kwalitatieve feedback.’

    ‘Toetsing roept bij veel mensen traditionele en diepgewortelde associaties op,’ zegt Sluijsmans. ‘Het werd lange tijd beschouwd als iets dat losstaat van leren en gericht is op afrekenen. Ik ben blij dat we steeds vaker het gesprek aangaan over de functie van toetsen in het belang van de leerling.’ Reden voor Sluijsmans om eind 2016 samen met René Kneyber het boek Toetsrevolutie – naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs uit te brengen. Een boek waarin verschillende deskundigen hun licht laten schijnen op formatief toetsen en waarin docenten vertellen hoe ze in hun lessen vorm geven aan deze manier van toetsen.

     Formatief en summatief toetsen

    In de discussie over toetsen en onze zogenaamde ‘afrekencultuur’ wordt vaak onderscheid gemaakt tussen formatieve en summatieve toetsen. Summatieve toetsen zijn gericht op het vaststellen of leerlingen iets hebben geleerd; het geleerde is opgeslagen in het langetermijngeheugen. Als je verder leren wilt stimuleren en wilt weten over welke onderdelen van de leerstof een leerling nog misconcepties heeft, organiseer je formatieve activiteiten. Deze activiteiten geven de docent en de leerling informatie over welke vervolgstappen nodig zijn. Het geven van feedback speelt daarbij een belangrijke rol.

    Sluijsmans vindt dat formatief en summatief toetsen niet tegenover elkaar staan, maar dat wel het bewustzijn moet worden versterkt dat elke van beide een ander doel heeft. ‘Voor mij werkt het goed een onderscheid te maken tussen leren en presteren. Formatief toetsen is leergericht. Het doel is er achter te komen waar een leerling nog denkfouten maakt. Bijvoorbeeld bij het oplossen van een rekenprobleem. Dan is het de uitdaging om vragen te stellen of opdrachten te geven die dat zichtbaar maken. Het doel van formatief toetsen is leerlingen de benodigde kennis en vaardigheden te laten ontwikkelen. Summatief toetsen daarentegen is prestatiegericht; het doel is vast te stellen of de kennis en vaardigheden ook daadwerkelijk ontwikkeld zijn. De taak is dan niet meer gericht op leren, maar op presteren. Idealiter maakt een leerling pas een summatieve toets als er voldoende bewijs is dat de leerling hier klaar voor is. Mijn droombeeld is dat summatieve toetsen geen verrassingen meer opleveren. Ook blijf ik vinden dat je ook bij een summatieve toets moet uitleggen waarom een bepaalde beslissing is genomen. Leerlingen en ouders hebben recht op een verhaal achter een belangrijke beslissing zoals een schoolkeuze, al dan niet overgaan al dan niet het geven van het diploma.’

    Motivatie

    Maar ja, hoe doorbreek je een cultuur waarin leerlingen gewend zijn om alleen te leren als ze een toets voor een cijfer krijgen? ‘Cijfers geven is een hardnekkig patroon,’ zegt Sluijsmans. We zijn het gewend om ons daarmee uit te drukken. Met een 4 geef je een ander gevoel mee dan wanneer je een 8 geeft. Het is belangrijk dat we weer gaan kijken naar hoe we leren werkelijk stimuleren. Bijvoorbeeld transparant zijn in wat je van je leerlingen verwacht. Sinds mijn drieëntwintigste heb ik geen cijfers meer gekregen. Toch blijf ik leren en zal dat ook moeten om bij te blijven in mijn werk. Cijfers zijn niet noodzakelijk om je te ontwikkelen. Ik zie dat docenten in hun contact met leerlingen veel activiteiten uitvoeren die je formatief toetsen zou kunnen noemen. Dat realiseren ze zich vaak helemaal niet. Ik vind het belangrijk ze daarvan bewust te maken in plaats van ze het gevoel te geven dat formatief toetsen iets is dat er nog eens bij komt. Onderwijsexpert Dylan Wiliam heeft ook wel eens gezegd dat responsief onderwijs een betere term voor formatief toetsen was geweest.’

    Feedbackcultuur

    Er moet dus een omslag plaatsvinden van een cultuur van cijfers geven naar een feedbackcultuur. Sluijsmans: ‘Exact, en dat geldt voor alle niveaus. Zorg vooral voor binding met je leerlingen. Ga het gesprek aan, houd contact! Kleine kinderen leren je al hoe belangrijk het is dat je ze ziet en opmerkt wat ze al kunnen. Die vragen constant: ‘Kom je kijken wat ik aan het doen ben?’ En die behoefte aan aandacht blijft. Dylan Wiliam stimuleert dat door at random vragen te stellen aan leerlingen. Zo wordt elk kind gezien.’

    Tips

    ‘In het boek Toetsrevolutie staan interessante artikelen over formatief toetsen en als je je er net in gaat verdiepen is het leuk om te lezen hoe andere docenten ermee begonnen zijn – soms met vallen en opstaan. Het boek Toetsen met leerwaarde geeft veel voorbeelden van formatief toetsen en ook in het boek Cijfers geven werkt niet van Dylan Wiliam staan bruikbare tips (kijk ook deel 1 van het Classroom Experiment en deel 2). Maar voor de vuist weg: stel rijke vragen aan je leerlingen, geef ze keuze in het kiezen van doelen, of betrek ze bij het nadenken over wat zij goed werk vinden. Een prachtig voorbeeld hiervan is Autin’s butterfly.’

    Delen is het nieuwe
    vermenigvuldigen

    Reageren is leren!

    Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.

    Er zijn nog geen reacties geplaatst.

    Sluiten